Starszy dom jednorodzinny — pompa ciepła do starego budynku

Poradnik31 stycznia 20268 min czytania

Pompa ciepła do starego domu — czy to się opłaca bez termomodernizacji?

Zespół PBAC·Certyfikowani instalatorzy pomp ciepła

W skrócie

Pompa ciepła opłaca się w starym domu, szczególnie z dotacją z Czystego Powietrza (do 59 900 zł). Samsung EHS R290 produkuje wodę 75°C bez grzałki, współpracując z istniejącymi grzejnikami. Termomodernizacja nie jest konieczna, ale poprawia efektywność o 30–50%. Zwrot inwestycji z dotacją: 2–5 lat.

Wyzwania starszych budynków

Starsze domy (sprzed 2000 roku) mają zwykle wyższe zapotrzebowanie na ciepło niż nowe budynki — gorsza izolacja ścian i dachu, nieszczelne okna, mosty termiczne. Zapotrzebowanie cieplne takiego domu może wynosić 100-150 kWh/m² rocznie, podczas gdy nowy dom spełniający normy WT2021 ma zaledwie 40-70 kWh/m². To oznacza, że stary dom potrzebuje pompy o większej mocy, co przekłada się na wyższy koszt urządzenia i większe zużycie prądu.

Grzejniki vs ogrzewanie podłogowe

Większość starszych domów ma tradycyjne grzejniki zaprojektowane pod kocioł gazowy lub węglowy, pracujące z temperaturą zasilania 60-80°C. Pompy ciepła są najefektywniejsze przy niskich temperaturach zasilania (35-45°C). To kluczowy problem — ale nie nierozwiązywalny. Samsung EHS Mono R290 produkuje wodę o temperaturze do 75°C bez grzałki, co pozwala współpracować z istniejącymi grzejnikami bez ich wymiany. Fujitsu Super High Power dostarcza 60°C przy -20°C. Alternatywą jest wymiana grzejników na niskotemperaturowe (np. typu 22 o większej powierzchni) lub montaż fancoili — to tańsze niż układanie ogrzewania podłogowego.

Czy ocieplenie jest konieczne?

Termomodernizacja nie jest warunkiem koniecznym do instalacji pompy ciepła, ale zdecydowanie poprawia opłacalność inwestycji. Ocieplenie ścian i dachu zmniejsza zapotrzebowanie na ciepło o 30-50%, co pozwala zainstalować mniejszą (tańszą) pompę, obniżyć rachunki za prąd i poprawić komfort termiczny. Jeśli budżet na to nie pozwala, sensowne jest podejście etapowe: najpierw pompa ciepła (z dotacją z Czystego Powietrza), a w kolejnych latach ocieplenie. Program Czyste Powietrze pozwala rozłożyć termomodernizację na etapy.

Dobór mocy — nie za mało, nie za dużo

W starszym domu prawidłowy dobór mocy jest jeszcze ważniejszy niż w nowym. Zbyt mała pompa nie nagrzeje domu w mrozy i będzie nadmiernie korzystać z grzałki elektrycznej (kosztownej w eksploatacji). Zbyt duża pompa będzie taktować — włączać się i wyłączać co kilka minut, co skraca żywotność sprężarki i obniża efektywność. Audyt energetyczny wskaże dokładne zapotrzebowanie cieplne. Dla domu 150 m² sprzed 2000 roku, bez ocieplenia, typowe zapotrzebowanie to 12-18 kW — potrzebna jest pompa o mocy 12-16 kW.

Koszty i okres zwrotu

Wymiana kotła węglowego na pompę ciepła w starym domu to inwestycja rzędu 40 000-60 000 zł (pompa 12-16 kW z montażem). Po odliczeniu dotacji z Czystego Powietrza (35 000-60 000 zł zależnie od poziomu) realny koszt może wynosić od 0 do 25 000 zł. Roczna oszczędność na ogrzewaniu wynosi 3 000-6 000 zł (w porównaniu z węglem) lub 4 000-7 000 zł (w porównaniu z gazem). Z dotacją zwrot następuje w ciągu 2-5 lat — bez dotacji 7-12 lat. Dochodzą korzyści niemierzalne: brak brudu z węgla, automatyka, brak konserwacji kotła, lepsza jakość powietrza.

Podsumowanie — kiedy warto?

Pompa ciepła w starym domu opłaca się szczególnie gdy: dom ma zapotrzebowanie cieplne poniżej 150 kWh/m² rocznie (co obejmuje większość domów z lat 80-90 po częściowym ociepleniu), dostępna jest dotacja z Czystego Powietrza (kluczowy czynnik ekonomiczny), dom posiada grzejniki kompatybilne z niższą temperaturą zasilania lub wybrana pompa produkuje wodę 65-75°C, oraz właściciel planuje etapową termomodernizację. Jeśli dom jest w bardzo złym stanie (brak jakiejkolwiek izolacji, jednoszybowe okna), sensowniej jest zacząć od podstawowego ocieplenia, a dopiero potem instalować pompę ciepła.